नेपाल राष्ट्र बैंक – द्वितीय पत्र (Second Paper)
अभ्यास सेट – ०६
विषय: अर्थशास्त्र, व्यवस्थापन र बैंकिङ कानुन
पूर्णाङ्क: १०० | समय: ३ घण्टा
१. नेपालको बैंकिङ प्रणालीको विकासक्रम बारे चर्चा गर्दै वर्तमान अवस्थामा देखिएका प्रमुख अवसर र चुनौतीहरू उल्लेख गर्नुहोस् । १०
Discuss the evolution of the banking system in Nepal and mention the major opportunities and challenges in the current situation.💡 सुझाव (१० अङ्क):
तेजारथ अड्डा र नेपाल बैंक स्थापनादेखि हालको डिजिटल बैंकिङसम्मको इतिहास लेख्नुहोस्। अवसरमा प्रविधिको प्रयोग र वित्तीय पहुँच लेख्नुहोस् भने चुनौतीमा बढ्दो निष्क्रिय कर्जा (NPL) र साइबर सुरक्षालाई समेट्नुहोस्।
२. पुँजी निर्माण (Capital Formation) भनेको के हो? नेपाल जस्तो देशमा पुँजी निर्माणका स्रोतहरू र यसमा बैंकिङ क्षेत्रको भूमिका बारे चर्चा गर्नुहोस् । ३+७=१०
What is Capital Formation? Discuss the sources of capital formation in Nepal and the role of the banking sector in it.💡 सुझाव (१० अङ्क):
बचतलाई लगानीमा रूपान्तरण गरी उत्पादनशील सम्पत्ति सिर्जना गर्नु पुँजी निर्माण हो। बैंकहरूले छरिएर रहेको बचत संकलन गरी ठूला आयोजनामा कर्जा प्रवाह गरेर पुँजी निर्माणमा सहयोग पुऱ्याउँछन् भनी लेख्नुहोस्।
३. गार्हस्थ्य उत्पादन (GDP) गणना गर्ने विधिहरू के-के हुन्? नेपालमा GDP गणना गर्दा देखिने प्रमुख समस्याहरू उल्लेख गर्नुहोस् । ५+५=१०
What are the methods of calculating GDP? Mention the major problems encountered while calculating GDP in Nepal.💡 सुझाव (१० अङ्क):
उत्पादन विधि, आय विधि र व्यय विधिबारे लेख्नुहोस्। समस्यामा अनौपचारिक अर्थतन्त्रको ठूलो हिस्सा, तथ्याङ्कको अभाव र वस्तु विनिमय (Barter) को अवशेषहरू उल्लेख गर्नुहोस्।
४. संगठनात्मक संरचना (Organizational Structure) भनेको के हो? एक बैंकको लागि ‘पिरामिड आकार’ को संरचना र ‘फ्ल्याट’ (Flat) संरचना बीचको भिन्नता प्रष्ट पार्नुहोस् । ३+७=१०
What is Organizational Structure? Clarify the difference between ‘Pyramid’ and ‘Flat’ structures for a bank.💡 सुझाव (१० अङ्क):
काम र अधिकारको विभाजन गर्ने खाका संरचना हो। पिरामिडमा तहहरू धेरै हुन्छन् (कमाण्ड र कन्ट्रोल), जबकि फ्ल्याटमा तह कम र सञ्चार छिटो हुन्छ भनी तुलना गर्नुहोस्।
५. अधिकार प्रत्यायोजन (Delegation of Authority) र विकेन्द्रीकरण (Decentralization) बीचको भिन्नता लेख्नुहोस् । बैंकको शाखा प्रबन्धकलाई अधिकार प्रत्यायोजन गर्दा हुने फाइदाहरू के-के हुन्? ५+५=१०
Write the difference between Delegation of Authority and Decentralization. What are the benefits of delegating authority to a bank’s branch manager?💡 सुझाव (१० अङ्क):
प्रत्यायोजन व्यक्तिको तहमा हुन्छ भने विकेन्द्रीकरण संस्थागत नीति हो। फाइदामा निर्णय प्रक्रिया छिटो हुने, ग्राहक सेवामा सुधार आउने र तल्लो तहका कर्मचारीको मनोबल बढ्ने कुरा समेट्नुहोस्।
६. व्यवस्थापकीय सूचना प्रणाली (MIS) भन्नाले के बुझिन्छ? बैंकिङ निर्णय प्रक्रियामा MIS को महत्व चर्चा गर्नुहोस् । ३+७=१०
What is meant by Management Information System (MIS)? Discuss the importance of MIS in the banking decision-making process.💡 सुझाव (१० अङ्क):
तथ्याङ्कलाई सूचनामा बदलेर व्यवस्थापनलाई निर्णय गर्न सघाउने प्रणाली MIS हो। यसले जोखिमको पूर्वानुमान गर्न, कार्यसम्पादनको अनुगमन गर्न र रणनीतिक योजना बनाउन मद्दत गर्छ भनी लेख्नुहोस्।
७. नेपाल राष्ट्र बैंक ऐन, २०५८ अनुसार बैंकलाई ‘तरलताको अन्तिम ऋणदाता’ (Lender of Last Resort) को रूपमा कसरी परिभाषित गरिएको छ? १०
How is the Bank defined as the ‘Lender of Last Resort’ as per the NRB Act, 2058?💡 सुझाव (१० अङ्क):
जब कुनै बैंकले अन्य स्रोतबाट कोष प्राप्त गर्न सक्दैन, राष्ट्र बैंकले संकट टार्न ऋण दिन्छ। ऐनको दफा ४९ र ६७ को व्यवस्था अनुसार बैंकहरूलाई पर्ने वित्तीय संकटमा राष्ट्र बैंकको भूमिका उल्लेख गर्नुहोस्।
८. बैंक तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐन (BAFIA), २०७३ बमोजिम बैंक तथा वित्तीय संस्थाले ‘आफ्नो शेयर आफैँले खरिद गर्न नहुने’ (Buy-back Restriction) सम्बन्धी व्यवस्था र यसका अपवादहरू उल्लेख गर्नुहोस् । १०
Mention the provisions and exceptions regarding ‘Restrictions on purchasing own shares’ by banks as per BAFIA, 2073.💡 सुझाव (१० अङ्क):
दफा १२ को व्यवस्था उल्लेख गर्नुहोस्। सामान्यतया आफ्नै शेयर किन्न पाइँदैन तर पुँजी घटाउनु परेमा वा अदालतको आदेश भएमा विशेष सर्तमा पाइने अपवादहरू लेख्नुहोस्।
९. बैंकिङ कसुर तथा सजाय ऐन, २०६४ अनुसार ‘कागजात नष्ट गर्ने वा लुकाउने’ कार्यलाई हुने सजाय र यसले अनुसन्धानमा पार्ने प्रभाव चर्चा गर्नुहोस् । १०
Discuss the punishment for ‘Destroying or hiding documents’ as per the Banking Offence and Punishment Act, 2064 and its impact on investigations.💡 सुझाव (१० अङ्क):
दफा १४ अनुसार प्रमाण नष्ट गर्नु गम्भीर कसुर हो। यसले अपराधी उम्कने सम्भावना बढाउँछ। सजायमा बिगो र कैदको व्यवस्था लेख्नुहोस्।
१०. नेपाल राष्ट्र बैंकको ‘कर्मचारी सेवा विनियमावली’ अनुसार कर्मचारीले पालना गर्नुपर्ने ‘आचरण’ (Code of Conduct) सम्बन्धी प्रमुख ५ वटा व्यवस्थाहरू उल्लेख गर्नुहोस् । १०
Mention 5 major provisions regarding the ‘Code of Conduct’ that employees must follow according to NRB Employees Service Bylaws.💡 सुझाव (१० अङ्क):
समयपालन र नियमितता, गोपनियता कायम राख्ने, उपहार वा दान स्वीकार नगर्ने, राजनीतिमा भाग नलिनु र बैंकको सम्पत्तिको सुरक्षा गर्ने जस्ता बुँदाहरू व्याख्या गर्नुहोस्।
