Subjective Questions 2
लघुवित्त तयारी बैंक: Set 2 (प्रश्न १-५०)
नयाँ पाठ्यक्रममा आधारित महत्वपूर्ण विषयगत प्रश्नहरू र विस्तृत उत्तर बुँदाहरू
खण्ड १: नीतिगत, कानुनी व्यवस्था र नियमन (१-२५)
१.नेपाल राष्ट्र बैंक ऐन, २०५८ ले बैंकलाई दिएको ‘अन्तिम ऋणदाता’ (Lender of Last Resort) को भूमिका भन्नाले के बुझिन्छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- बैंकिङ प्रणालीमा तरलताको चरम संकट हुँदा राष्ट्र बैंकले वित्तीय संस्थाहरूलाई ऋण दिने।
- वित्तीय स्थायित्व कायम गरी सर्वसाधारणको विश्वास टुट्न नदिने।
- अन्य स्रोतहरूबाट रकम प्राप्त हुन नसक्ने अवस्थामा मात्र यो सुविधा दिइने।
२.बैंक तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐन, २०७३ अनुसार सञ्चालक समितिको गठन र योग्यता सम्बन्धी व्यवस्था के छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- कम्तिमा ५ र बढीमा ७ जना सञ्चालक रहने व्यवस्था।
- एक जना स्वतन्त्र सञ्चालक अनिवार्य हुनुपर्ने।
- सम्बन्धित क्षेत्रमा तोकिएको अनुभव र शैक्षिक योग्यता (कम्तिमा स्नातक) हुनुपर्ने।
- कर्जा सूचना केन्द्रको कालोसूचीमा नपरेको हुनुपर्ने।
३.सम्पत्ति शुद्धीकरण निवारण ऐन बमोजिम ‘अस्वाभाविक कारोबार’ पहिचान गर्ने आधारहरू के-के हुन्?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- ग्राहकको आम्दानीको स्रोतसँग मेल नखाने ठूलो रकमको कारोबार।
- पटक-पटक साना रकमहरू धेरै संख्यामा जम्मा हुनु (Structuring)।
- आर्थिक रूपमा निष्क्रिय खाताहरूमा अचानक ठूलो कारोबार हुनु।
- बिना कुनै ठोस व्यावसायिक कारण टाढाको ठाउँबाट रकम स्थानान्तरण हुनु।
४.लघुवित्तले पालना गर्नुपर्ने ‘एकीकृत निर्देशन’ मा ब्याजदर सम्बन्धी पछिल्लो व्यवस्था के छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- अधिकतम ब्याजदरको सीमा (Cap) १५ प्रतिशत कायम गरिएको।
- कर्जा सेवा शुल्क अधिकतम १.५ प्रतिशत मात्र लिन पाइने।
- बचत र कर्जाको ब्याजदर बीचको अन्तर (Spread Rate) ४.५ प्रतिशतभन्दा कम हुनुपर्ने।
५.लघुवित्तको ‘एक ऋणी, एक संस्था’ नीतिले वित्तीय क्षेत्रमा कस्तो प्रभाव पारेको छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- एउटै व्यक्तिले धेरै संस्थाबाट ऋण लिने (Multi-banking) समस्याको अन्त्य।
- ऋणको अतिभार (Over-indebtedness) बाट ग्राहकलाई बचाउने।
- खराब कर्जा (NPL) न्यूनीकरणमा मद्दत पुग्ने।
- ग्राहकको वास्तविक ऋण तिर्ने क्षमताको सहि मूल्याङ्कन हुने।
६.निक्षेप तथा कर्जा सुरक्षण कोषमा लघुवित्तले गर्नुपर्ने सुरक्षण सम्बन्धी व्यवस्था उल्लेख गर्नुहोस्।
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- ५ लाखसम्मको व्यक्तिगत निक्षेप अनिवार्य रूपमा सुरक्षित गर्नुपर्ने।
- विपन्न वर्गमा प्रवाह गरिएको कर्जाको बीमा वा सुरक्षण गर्नुपर्ने।
- प्राकृतिक प्रकोप वा मृत्युका कारण ऋण डुब्नबाट संस्थालाई जोगाउने।
७.लघुवित्तमा ‘पूँजी कोष पर्याप्तता’ (Capital Adequacy Ratio) गणना गर्दा ध्यान दिनुपर्ने पक्ष के हुन्?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- प्राथमिक पूँजी र पूरक पूँजीको योगफल।
- जोखिम भारित सम्पत्ति (Risk Weighted Assets) को आधारमा ८ प्रतिशत कायम गर्नुपर्ने।
- संस्थाको जोखिम वहन गर्ने क्षमतालाई बलियो बनाउन।
८.‘कर्जा सूचना केन्द्र’ (CIC) बाट रिपोर्ट लिनुअघि र पछिका प्रक्रियाहरू के-के हुन्?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- ग्राहकको मन्जुरीनामा लिने।
- सिस्टममा ग्राहकको विवरण प्रविष्ट गरी रिपोर्ट माग गर्ने।
- रिपोर्टमा देखिएको कालोसूची वा अन्य संस्थाको ऋणको आधारमा कर्जा स्वीकृतिको निर्णय गर्ने।
९.‘ब्याजदर कोरिडोर’ (Interest Rate Corridor) ले लघुवित्तको लागतमा कसरी प्रभाव पार्छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- बजारको तरलता अनुसार अन्तर-बैंक ब्याजदर सन्तुलनमा राख्ने।
- लघुवित्तले अन्य बैंकबाट लिने सापटको ब्याजदर स्थिर बनाउन सहयोग गर्ने।
१०.विदेशी विनिमय नियमित गर्ने ऐन अन्तर्गत लघुवित्तले विदेशी ऋण लिन सक्छन्? प्रक्रिया के छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- राष्ट्र बैंकको पूर्व स्वीकृति लिएर मात्र विदेशी दातृ निकायबाट ऋण लिन पाइने।
- विदेशी विनिमय जोखिम (Hedging) को व्यवस्थापन गर्नुपर्ने।
- उक्त रकम तोकिएको क्षेत्रमा मात्र लगानी गर्नुपर्ने।
११.‘संस्थागत सुशासन’ (Corporate Governance) का ५ वटा मुख्य खम्बाहरू के हुन्?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- पारदर्शिता, उत्तरदायित्व, इमानदारी, कानुनको पालना र सरोकारवालाको हित संरक्षण।
१२.लघुवित्तमा ‘आन्तरिक लेखापरीक्षण’ र ‘व्यवस्थापन अडिट’ बीचको फरक?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- आन्तरिक लेखापरीक्षण: वित्तीय कारोबार र नियमको पालना हेर्ने।
- व्यवस्थापन अडिट: निर्णय प्रक्रिया, स्रोतको उपयोग र कार्यक्षमताको प्रभावकारिता हेर्ने।
१३.‘खराब कर्जा’ (NPL) ५ प्रतिशत भन्दा माथि पुग्दा राष्ट्र बैंकले कस्तो कारबाही गर्छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- लाभांश वितरणमा रोक लगाउन सक्ने।
- नयाँ शाखा विस्तारमा प्रतिबन्ध लगाउन सक्ने।
- शीघ्र सुधारात्मक कारबाही (PCA) अन्तर्गत विशेष निगरानीमा राख्ने।
१४.लघुवित्तमा ‘निक्षेप संकलन’ को सीमा सम्बन्धी व्यवस्था के छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- सदस्यहरूबाट मात्र बचत संकलन गर्न पाउने।
- कुल पूँजी कोषको १० गुणासम्म मात्र निक्षेप र सापट परिचालन गर्न पाउने।
१५.‘कर्जा वर्गीकरण’ गर्दा ‘वाच लिस्ट’ (Watch List) मा राख्नुपर्ने २ वटा अवस्था लेख्नुहोस्।
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- भाखा नाघेको १ महिनादेखि ३ महिनासम्म भएको।
- एक पटक ऋण लिएर अर्को संस्थामा पनि सदस्य रहेको पाइएमा।
१६.बैंकिङ कसूर तथा सजाय ऐन अनुसार ‘चेक अनादर’ (Check Bounce) मा हुने सजाय के हो?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- बिगो बमोजिमको जरिवाना र ३ महिनासम्म कैद वा दुवै।
- कालोसूचीमा समावेश।
१७.‘सम्पत्ति शुद्धीकरण’ निवारणमा ‘Tipping Off’ भनेको के हो?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- शंकास्पद कारोबारको रिपोर्टिङ गर्दा सो जानकारी ग्राहकलाई दिनु। यो गैरकानुनी कार्य हो।
१८.लघुवित्तमा ‘परिवर्तनीय ऋण’ (Convertible Loan) को अवधारणा के हो?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- भविष्यमा निश्चित सर्त पूरा भएपछि शेयरमा परिणत हुन सक्ने ऋण।
१९.‘म्युचुअल फण्ड’ हरूले लघुवित्तको शेयरमा लगानी गर्दा ध्यान दिनुपर्ने नीति के छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- कुल लगानीको निश्चित प्रतिशत मात्र एउटै क्षेत्रमा लगानी गर्न पाउने सीमा।
२०.लघुवित्तको ‘साधारण सभा’ मा गणपूरक संख्या (Quorum) पुग्न कति शेयरधनी हुनुपर्छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- कुल शेयरधनी संख्याको ५० प्रतिशतभन्दा बढी शेयर प्रतिनिधित्व हुने शेयरधनी।
२१.‘विपन्न वर्ग कर्जा’ अन्तर्गत कुन-कुन क्षेत्र पर्दछन्?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- लघु व्यवसाय, कृषि, साना यातायात, र महिला उद्यमशीलता।
२२.लघुवित्तले कायम गर्नुपर्ने ‘अनिवार्य नगद मौज्दात’ (CRR) को प्रतिशत कति छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- निक्षेपको न्यूनतम २ प्रतिशत (हालको व्यवस्था अनुसार)।
२३.‘कर्जाको पुनर्संरचना’ र ‘पुनस्तालिकीकरण’ गर्दा कति प्रोभिजनिङ गर्नुपर्छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- न्यूनतम १२.५ प्रतिशत वा सोभन्दा बढी (जोखिमको आधारमा)।
२४.लघुवित्तमा ‘स्वतन्त्र सञ्चालक’ को नियुक्ति कसले गर्छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- सञ्चालक समितिको सिफारिसमा साधारण सभाले।
२५.‘KYC’ अपडेट नगर्ने ग्राहकको खातामा कस्तो प्रतिबन्ध लगाउन सकिन्छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- कारोबार रोक्का गर्ने र रकम भुक्तानीमा रोक लगाउने।
खण्ड २: फिल्ड अपरेशन र सामूहिक पद्धति (२६-५०)
२६.नयाँ कार्यक्षेत्र छनोट (Area Selection) गर्दा ध्यान दिनुपर्ने ३ वटा मुख्य भौगोलिक पक्ष?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- बस्तीको घनत्व र आर्थिक गतिविधि।
- यातायात र सञ्चारको पहुँच।
- अन्य प्रतिस्पर्धी लघुवित्तहरूको उपस्थिति।
२७.‘समूह गतिशिलता’ (Group Dynamics) भनेको के हो?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- समूहका सदस्यहरू बीचको आपसी सम्बन्ध, सहकार्य र निर्णय प्रक्रियाको प्रभावकारिता।
२८.केन्द्र बैठकमा ‘वित्तीय साक्षरता’ प्रदान गर्दा कुन-कुन विषय समेट्नुपर्छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- बचतको महत्त्व, ऋणको सदुपयोग, पारिवारिक बजेट र डिजिटल बैंकिङ सुरक्षा।
२९.ऋणीको ‘ऋण तिर्ने क्षमता’ (Repayment Capacity) मापन गर्ने सरल विधि के हो?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- (कुल मासिक आम्दानी – कुल मासिक खर्च) = बचत। सो बचत किस्ताभन्दा बढी हुनुपर्ने।
३०.लघुवित्तमा ‘सामूहिक कोष’ (Group Fund) को उपयोग कसरी गर्न सकिन्छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- सदस्यहरूलाई आकस्मिक सानो ऋण दिन र सामाजिक कार्यमा खर्च गर्न।
३१.‘फिल्ड सहायक’ मा हुनुपर्ने नेतृत्वदायी गुणहरू के हुन्?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- धैर्यता, उत्प्रेरणा दिने क्षमता, समस्या समाधान गर्ने सीप र इमानदारिता।
३२.‘कर्जाको सदुपयोगिता’ जाँच (LUC) गर्दा व्यवसाय नभेटिएमा के गर्ने?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- तत्कालै स्पष्टीकरण लिने, ऋण फिर्ताका लागि प्रक्रिया सुरु गर्ने र समूहलाई जानकारी गराउने।
३३.समूहमा ‘विवाद’ उत्पन्न भएमा कर्मचारीको भूमिका के हुन्छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- मध्यस्थकर्ताको रूपमा दुवै पक्षको कुरा सुन्ने र आपसी सहमतिमा समाधान निकाल्ने।
३४.‘ग्रामीण महिला’ हरूको सशक्तीकरणमा लघुवित्तको योगदान कसरी मापन गर्ने?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- निर्णय प्रक्रियामा सहभागिता, सम्पत्तिमा स्वामित्व र आत्मविश्वासमा आएको परिवर्तन।
३५.‘डिजिटल किस्ता संकलन’ गर्दा फिल्डमा आउन सक्ने चुनौतीहरू?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- इन्टरनेटको समस्या, सदस्यको डिजिटल ज्ञानको कमी र सिस्टम फेलियर।
३६.लघुवित्तमा ‘सामाजिक नक्सांकन’ (Social Mapping) को नमुना कसरी तयार गर्ने?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- गाउँको मुख्य बाटो, घरधुरी संख्या र विपन्न बस्ती छुट्टिने गरी स्केच बनाउने।
३७.‘ग्रुप ग्यारेन्टी’ को कानुनी हैसियत के हुन्छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- सदस्यले नतिरेमा बाँकी सदस्यहरू संयुक्त र व्यक्तिगत रूपमा जिम्मेवार हुने नैतिक र कानुनी प्रतिवद्धता।
३८.‘कर्जा नपाउने वर्ग’ (The Unbanked) लाई समेट्न लघुवित्तले चाल्नुपर्ने कदम?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- धितो बिनाको ऋणमा जोड, दुर्गम क्षेत्रमा शाखा विस्तार र सरलीकृत प्रक्रिया।
३९.‘बचत फिर्ता’ प्रक्रियालाई कसरी छिटो र पारदर्शी बनाउन सकिन्छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- अनलाइन सिस्टमबाटै तुरुन्तै स्वीकृति र एसएमएस नोटिफिकेशन।
४०.‘आकस्मिक कर्जा’ (Emergency Loan) कुन-कुन अवस्थामा दिन सकिन्छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- स्वास्थ्य उपचार, सुत्केरी खर्च र प्राकृतिक प्रकोपबाट भएको क्षति।
४१.‘फिल्ड भिजिट’ गर्दा कर्मचारीले पालना गर्नुपर्ने सुरक्षा नियमहरू?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- ठूलो नगद साथमा नराख्ने, तोकिएको रुटमा मात्र हिँड्ने र राति अबेरसम्म फिल्डमा नबस्ने।
४२.‘ऋण पुन: लगानी’ (Loan Cycle) बढ्दै जाँदा जोखिम कसरी बढ्छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- ऋणको रकम बढ्दै जाँदा तिर्ने क्षमतामा ह्रास आउन सक्ने र दुरुपयोग हुने सम्भावना।
४३.लघुवित्तमा ‘सीपमूलक तालिम’ को प्रभावकारिता कसरी जाँच्ने?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- तालिमपछि सुरु गरिएको व्यवसाय र त्यसबाट भएको आम्दानी वृद्धि।
४४.‘केन्द्र प्रमुख’ को चुनाव गर्दा अपनाइने लोकतान्त्रिक विधि?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- सदस्यहरू बीच गोप्य मतदान वा सर्वसहमति।
४५.‘कर्जा असुली’ को लागि ‘मानवीय व्यवहार’ किन आवश्यक छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- संस्थाको छवि बचाउन र सदस्यको आत्मसम्मानको सम्मान गर्न।
४६.‘डिलिङ’ (Dealing) र ‘रिकभरी’ मा फरक के छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- डिलिङ: दैनिक सम्बन्ध र कारोबार। रिकभरी: भाखा नाघेको पैसा उठाउने प्रक्रिया।
४७.लघुवित्तमा ‘बिमा’ को प्रिमियम संकलन गर्ने प्रक्रिया के हो?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- कर्जा प्रवाह गर्दाकै बखत वा वार्षिक रूपमा निश्चित रकम संकलन गरी बिमा कम्पनीमा पठाउने।
४८.‘समूह खारेजी’ (Group Dissolution) कुन अवस्थामा गरिन्छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- सबै सदस्यले ऋण चुक्ता गरेमा वा समूहमा अनुशासन कायम हुन नसकेमा।
४९.‘बचतको विविधीकरण’ भन्नाले के बुझिन्छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- विभिन्न प्रकारका योजना (बाल बचत, पेन्सन बचत) मार्फत निक्षेप संकलन।
५०.‘केन्द्र बैठक’ मा कर्मचारी ढिलो पुग्दा पर्न सक्ने ३ नकारात्मक असर?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- सदस्यको समय खेर जाने, अनुशासनमा कमी आउने र संस्था प्रतिको विश्वास घट्ने।
लघुवित्त तयारी बैंक: Set 2 (प्रश्न ५१-१००)
प्रविधि, जोखिम, लेखा र समसामयिक विषयहरूमा आधारित प्रश्नोत्तर
खण्ड ३: प्रविधि, जोखिम र सुरक्षा (५१-७५)
५१.लघुवित्तमा ‘फिसिङ’ (Phishing) को जोखिम न्यूनीकरण गर्ने उपायहरू के हुन्?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- अपरिचित ईमेल वा लिङ्कमा क्लिक नगर्न कर्मचारी र ग्राहकलाई सचेत गराउने।
- आधिकारिक वेबसाइट र एप मात्र प्रयोग गर्न लगाउने।
- पासवर्ड वा ओटीपी कसैलाई नदिन प्रशिक्षण दिने।
५२.‘क्लाउड कम्प्युटिङ’ ले लघुवित्तको डाटा व्यवस्थापनमा कसरी मद्दत गर्छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- भौतिक सर्भरको लागत घटाउने।
- जुनसुकै स्थानबाट सुरक्षित रूपमा डाटा एक्सेस गर्न सकिने।
- डाटा ब्याकअप र रिकभरी प्रक्रिया सजिलो हुने।
५३.‘अपरेशनल रिस्क’ (Operational Risk) भनेको के हो? यसका २ स्रोत लेख्नुहोस्।
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- मानवीय त्रुटि, प्रणालीको असफलता वा बाह्य घटनाबाट हुने नोक्सानीको जोखिम।
- स्रोत १: कर्मचारीको लापरवाही वा हिनामिना।
- स्रोत २: सफ्टवेयर वा प्रविधिमा आउने प्राविधिक समस्या।
५४.‘डेटा इन्क्रिप्शन’ (Data Encryption) को महत्त्व के छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- सूचनालाई गोप्य कोडमा बदल्ने जसले गर्दा अनधिकृत व्यक्तिले डाटा बुझ्न सक्दैन।
- अनलाइन भुक्तानी र ग्राहकको व्यक्तिगत विवरण सुरक्षित राख्न।
५५.‘कर्जा केन्द्रीकरण जोखिम’ (Credit Concentration Risk) भन्नाले के बुझिन्छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- एउटै क्षेत्र, भूगोल वा निश्चित समूहका ऋणीहरूमा मात्र ठूलो लगानी हुनु।
- त्यो विशेष क्षेत्रमा संकट आउँदा संस्था नै डुब्न सक्ने जोखिम।
५६.‘टु-फ्याक्टर अथेन्टिकेसन’ (2FA) किन अनिवार्य मानिन्छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- पासवर्ड चोरी भए पनि मोबाइलमा आउने ओटीपी (OTP) बिना खाता खोल्न नमिल्ने सुरक्षा तह।
५७.‘आईटी अडिट’ (IT Audit) लघुवित्तमा किन आवश्यक छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- सूचना प्रविधि प्रणालीको सुरक्षा र कार्यक्षमता परीक्षण गर्न।
- ह्याकिङ र डिजिटल फ्रड रोक्न।
५८.‘सफ्टवेयर कस्टमाइजेसन’ गर्दा ध्यान दिनुपर्ने पक्ष के हो?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- प्रणालीले राष्ट्र बैंकको प्रतिवेदन ढाँचालाई पूर्ण रूपमा सहयोग गर्ने हुनुपर्छ।
५९.‘डिजास्टर रिकभरी साइट’ (DRS) को भूमिका के हो?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- मुख्य डाटा सेन्टरमा आगलागी वा प्राकृतिक प्रकोप भएमा डाटा सुरक्षित राख्ने वैकल्पिक ठाउँ।
६०.‘ई-केवाईसी’ (e-KYC) ले के फाइदा पुर्याउँछ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- ग्राहक पहिचान प्रक्रिया छिटो र झन्झटमुक्त बनाउने।
- कागजी प्रक्रियामा हुने खर्च घटाउने।
६१.‘मिसिन लर्निङ’ को प्रयोग लघुवित्तमा कहाँ हुन सक्छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- ऋणीको व्यवहार विश्लेषण गरी कर्जा असुलीको सम्भावना अनुमान गर्न।
६२.‘साइबर सेक्युरिटी पोलिसी’ मा हुनुपर्ने एउटा महत्त्वपूर्ण बुँदा?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- नियमित रूपमा कर्मचारीको पासवर्ड परिवर्तन र सिस्टम एक्सेस नियन्त्रण।
६३.‘डाटा गोपनीयता’ (Data Privacy) भन्नाले के बुझिन्छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- ग्राहकको मञ्जुरी बिना उनीहरूको वित्तीय वा व्यक्तिगत विवरण तेस्रो पक्षलाई नदिनु।
६४.‘तरलता जोखिम’ (Liquidity Risk) कसरी सिर्जना हुन्छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- अल्पकालीन दायित्व (बचत फिर्ता) भुक्तानी गर्न पर्याप्त नगद नहुँदा।
६५.‘प्रतिष्ठागत जोखिम’ (Reputational Risk) भनेको के हो?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- संस्थाको बारेमा नकारात्मक समाचार वा गलत प्रचारले जनविश्वास घट्ने अवस्था।
६६.‘मार्केट रिस्क’ (Market Risk) भित्र के-के पर्दछन्?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- ब्याजदरमा हुने परिवर्तन र शेयर बजारको उतारचढाव।
६७.‘इन्टरनल कन्ट्रोल सिस्टम’ (ICS) को उद्देश्य के हो?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- संस्थाको सम्पत्ति सुरक्षित राख्ने र कार्य सञ्चालनमा अनुशासन कायम गर्ने।
६८.‘अनुपालन जोखिम’ (Compliance Risk) भनेको के हो?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- कानुन र राष्ट्र बैंकको निर्देशन पालना नगर्दा हुने जरिवाना र कारबाहीको जोखिम।
६९.‘ब्याकअप पोलिसी’ भनेको के हो?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- दैनिक रूपमा वित्तीय कारोबारको प्रतिलिपि छुट्टै सुरक्षित स्थानमा राख्ने प्रक्रिया।
७०.‘ह्याकिङ’ बाट बच्न अपनाइने एउटा प्रविधि?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- फायरवाल (Firewall) र एन्टिभाइरस सफ्टवेयरको नियमित प्रयोग।
७१.‘पेमेन्ट गेटवे’ भन्नाले के बुझिन्छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- अनलाइनबाट पैसा तिर्न वा प्राप्त गर्न प्रयोग गरिने डिजिटल माध्यम (जस्तै: ConnectIPS)।
७२.‘डिजिटल सिग्नेचर’ को कानुनी मान्यता के छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- विद्युतीय कारोबार ऐन अनुसार यो हस्तलिखित हस्ताक्षर सरह मान्य हुन्छ।
७३.‘सिस्टम अपटाइम’ (System Uptime) किन महत्त्वपूर्ण छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- ग्राहकलाई २४ सै घण्टा सेवा दिन र कारोबारमा अवरोध आउन नदिन।
७४.‘मोवाइल बैंकिङ’ मा हुने जोखिम के हो?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- फोन हराएमा वा सिम कार्ड अनधिकृत रूपमा परिवर्तन भएमा खातामा पहुँच हुने जोखिम।
७५.‘फिजिकल सेक्युरिटी’ भित्र के पर्दछ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- कार्यालयमा सीसीटीभी क्यामेरा र सर्भर रुममा सीमित पहुँचको व्यवस्था।
खण्ड ४: लेखा, विश्लेषण र समसामयिक चुनौती (७६-१००)
७६.‘सस्पेन्स एकाउन्ट’ (Suspense Account) लाई कहिले बन्द गर्नुपर्छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- जतिसक्दो चाँडो कारोबारको वास्तविक शीर्षक पत्ता लगाएर हिसाब मिलान गरी बन्द गर्नुपर्छ।
७७.‘ब्याड डेट’ (Bad Debt) राइट अफ गर्दा वासलातमा के असर पर्छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- संस्थाको कुल सम्पत्ति (Asset) घट्छ र सञ्चित नाफामा पनि कमी आउँछ।
७८.‘रिटेन्ड अर्निङ’ (Retained Earnings) को मुख्य प्रयोग के हो?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- संस्थाको आन्तरिक पूँजी बलियो बनाउन र बोनस शेयर जारी गर्न।
७९.‘OSS’ (Operational Self-Sufficiency) १००% भन्दा माथि हुनुको अर्थ के हो?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- संस्था आफ्नो नियमित आम्दानीबाटै सबै खर्च धान्न सक्षम छ भन्ने बुझिन्छ।
८०.‘अडिट ट्रेल’ (Audit Trail) किन आवश्यक छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- कुनै पनि कारोबारमा भएको त्रुटि वा जालसाजीको जरासम्म पुग्न सहयोग पुग्छ।
८१.‘अफ-ब्यालेन्स सिट’ मा पर्ने एउटा उदाहरण दिनुहोस्।
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- ग्राहकको लागि बैंकले जारी गरेको जमानत (Letter of Guarantee)।
८२.‘कस्ट अफ फण्ड’ (Cost of Fund) कसरी निकालिन्छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- बचत र सापटमा दिइने कुल ब्याज खर्चलाई औसत निक्षेप र सापटले भाग गरेर।
८३.‘लिक्विडिटी रेसियो’ (Liquidity Ratio) किन महत्त्वपूर्ण छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- कुनै पनि बेला ग्राहकले बचत माग्दा फिर्ता दिन सक्ने क्षमता छ कि छैन भनी हेर्न।
८४.‘डेप्रिसिएसन’ (Depreciation) भनेको के हो?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- स्थिर सम्पत्तिको प्रयोगबाट समयक्रममा हुने मूल्यको ह्रास।
८५.‘विपन्न वर्ग कर्जा’ को ब्याज अनुदान कसरी प्राप्त हुन्छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- नेपाल सरकारले तोकेका क्षेत्रमा लगानी गर्दा राष्ट्र बैंकमार्फत ब्याजमा ५% सम्म अनुदान पाइन्छ।
८६.लघुवित्तमा ‘बहुबैंकिङ’ (Multiple Banking) समस्या कसरी हल गर्ने?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- कर्जा सूचना केन्द्रको प्रतिवेदन अनिवार्य हेर्ने र एउटै ऋणीलाई सीमाभन्दा बढी ऋण नदिने।
८७.‘ऋण मिनाहा’ को आन्दोलनले लघुवित्तलाई कसरी असर गर्छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- कर्जा असुली ठप्प भई संस्था टाट पल्टिने जोखिम बढ्छ।
८८.‘डिजिटल डिभाइड’ न्यूनीकरणमा लघुवित्तको भूमिका?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- ग्रामीण महिलाहरूलाई स्मार्टफोन र डिजिटल बैंकिङ चलाउने तालिम दिने।
८९.‘ESG’ रिपोर्टिङ भनेको के हो?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- संस्थाले वातावरण (Environment), समाज (Social) र सुशासन (Governance) मा गरेको योगदानको विवरण।
९०.‘एजेन्ट बैंकिङ’ को फाइदा के हो?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- न्यून लागतमा दुर्गम बस्तीका मानिसहरूलाई बैंकिङ पहुँच पुर्याउन सकिने।
९१.कोरोना महामारीपछि लघुवित्तमा आएको मुख्य चुनौती?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- साना व्यवसायीको आम्दानी घट्दा ऋण असुलीमा परेको समस्या र ब्याज तिर्ने क्षमतामा कमी।
९२.‘स्वार्थको द्वन्द्व’ (Conflict of Interest) रोक्न के गर्ने?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- सञ्चालक वा कर्मचारीका आफन्तलाई ऋण दिँदा विशेष सावधानी र पारदर्शिता अपनाउने।
९३.‘स्थानीय सरकार’ सँग लघुवित्तको सहकार्य कसरी हुन सक्छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- उद्यमशीलता तालिम र स्थानीय उत्पादनको बजारिकरणमा सहकार्य गरेर।
९४.‘मोबाइल वालेट’ र लघुवित्त बीचको सम्बन्ध कस्तो हुनुपर्छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- प्रतिस्पर्धी भन्दा पनि सहयोगी भएर किस्ता तिर्ने माध्यमको रूपमा प्रयोग गर्नुपर्छ।
९५.‘HR टर्नओभर’ घटाउने १ प्रभावकारी उपाय?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- कर्मचारीलाई उचित पारिश्रमिक र वृत्ति विकासको अवसर प्रदान गर्ने।
९६.‘सामाजिक सञ्जाल’ को प्रभाव लघुवित्तमा कस्तो छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- संस्थाको सूचना प्रवाहमा सकारात्मक र नकारात्मक दुवै प्रकारको प्रभाव पर्न सक्छ।
९७.‘फिनटेक’ (Fintech) भनेको के हो?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- वित्तीय सेवा र प्रविधिको संगम (जस्तै: अनलाइन कर्जा स्वीकृति)।
९८.‘ब्रान्डिङ’ ले लघुवित्तलाई कसरी मद्दत गर्छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- बजारमा संस्थाको छुट्टै पहिचान बनाउन र जनविश्वास जित्न।
९९.‘मेन्टरिङ’ (Mentoring) भनेको के हो?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- अनुभवी कर्मचारीले नयाँ कर्मचारीलाई कार्यक्षेत्रमा सिकाउने र मार्गदर्शन गर्ने प्रक्रिया।
१००.तपाईँको विचारमा लघुवित्तको भविष्य के मा निर्भर छ?
🎯 मुख्य बुँदाहरू:
- पूर्ण डिजिटलाइजेशन र ग्राहकको वास्तविक आयस्तर उकास्ने प्रभावकारी कार्यक्रमहरूमा।